چگونه در مطبوعات دست به ویرایش ببریم؟ اصول ویرایش و بازنویسی متون

متن کامل مقاله نشریه:

6 نکته کاربردی درباره ویراستاری در مطبوعات

برخی ها نویسندگی را یک هنر می‌دانند. نسبت دادن نویسندگی به هنر چندان بی‌ربط نیست؛ به‌دلیل این‌که نوشتن یک متن خوب که بتواند مخاطب را به خود جذب کند نوعی هنر است. برای نوشتن یک متن خوب، علاوه‌بر داشتن استعداد ذاتی، باید مهارت درست‌نویسی را نیز آموخت و بعد از آن، متن اولیه ویراستاری شود. چنین متنی اگر با ذوق و خلاقیت نویسنده آمیخته شود، می‌تواند مخاطب زیادی داشته باشد. از این رو، به ذکر 6 نکته کاربردی درباره ویراستاری می‌پردازیم.

 

1- به اهمیت درست‌نویسی توجه کنید

مخاطب رسانه ­ها و مطبوعات افرادی هستند که از نظر نوع نگرش، دانش و… با یک‌ دیگر تفاوت دارند. در واقع مخاطبان رسانه­ ها و مطبوعات را اقشار مختلف جامعه تشکیل می‌دهند. به همین دلیل خبرنگاران، روزنامه‌نگاران و اصحاب رسانه باید توجه ویژه‌ای نسبت‌به درست‌نویسی و ویراستاری داشته باشند. رایج‌شدن غلط‌ نویسی و لغزش‌های ویراستاری و نوشتاری در مطبوعات خیلی زود به زبان گفتار و حتی نوشتار مردم راه پیدا می‌کند و روی آن‌ها اثر می‌گذارد.

 

2- خوب و بد جدانویسی را بدانید

یکی از کارهایی که در ویرایش مطبوعات باید به آن توجه شود، جدانویسی است. این کار باعث می‌شود مخاطب بهتر و راحت‌تر بتواند متن را بخواند و با آن ارتباط برقرار کند. یکی از این جدانویسی‌ها برای حرف جمع «ها» انجام می‌شود که با ایجاد نیم‌فاصله، این حرف در کنار واژه‌ی مورد نظر قرار می‌گیرد. همچنین در مطبوعات صفت تفصیلی «تر» و «ترین» را معمولا با رعایت نیم‌فاصله می‌نویسند. «می»، علامت فعل استمراری، هم یکی دیگر از مواردی است که در مطبوعات بر جدانویسی آن با رعایت نیم‌فاصله تاکید می‌شود. بسیاری از واژه‌های ترکیبی نیز در مطبوعات از قانون جدانویسی هم‌راه با نیم‌فاصله پی‌روی می‌کنند.

 

3- تغییر ایجاد کنید

یکی از مشکلاتی که در برخی از نوشته‌ها وجود دارد، استفاده از ضمیرهایی است که باعث می‌شود خواندن مطلب مشکل شود. در مطبوعات باید تغییراتی در این نوع ضمیرها ایجاد کرد تا مخاطب بتواند راحت‌تر و روان‌تر متن مورد نظر را بخواند. مثلا در واژه‌ی پوشش‌شان، از سه حرف «ش» پشت سر هم استفاده شده که خواندن را با مشکل مواجه می‌کند؛ به همین دلیل برای راحت‌تر خواندن باید به‌جای استفاده از پوشش‌شان، پوشش آن‌ها را جای‌گزین کرد. اسامی غیرفارسی زمانی‌که به فارسی نوشته می‌شوند باید جداگانه باشند؛ مثلا «می‌سی‌سی‌پی» را باید به‌صورت جدا با رعایت نیم‌فاصله نوشت تا خواندن آن برای مخاطب راحت باشد و او را با مشکل مواجه نکند.

 

4- با اعداد بازی کنید

عددنویسی در مطبوعات یکی دیگر از مواردی است که باید به آن توجه شود تا سهولت خواندن متن برای مخاطب وجود داشته باشد. در مطبوعات، هزارگان به بالا را جدا می‌کنیم؛ مثلا یک عدد هشت‌رقمی در مطبوعات هیچ‌وقت به‌شکل عددی پشت سر هم نمی‌آید و عدد 17248307، به‌شکل 17 میلیون و 248 هزار و 307 نوشته می‌شود. دلیل دیگر انجام چنین کاری، کم بودن عرض ستون‌های روزنامه یا مجله است. نوشتن تاریخ در مطبوعات هم از یک قانون خاص پی‌روی می‌کند و باید از حروف و عدد استفاده کرد. مثلا باید نوشته شود 29 فروردین 1393. گذاشتن علامت درصد در متن درست نیست و در کنار عدد مورد نظر باید واژه‌ی درصد نوشته شود. نوشتن ساعت در مطبوعات  نیز با سایر متن‌ها متفاوت است و به‌عنوان مثال باید نوشته شود ساعت 12 و 33 دقیقه.

 

5- از شیوه‌نامه‌ها استفاده کنید

یکی از کارهای خوبی که در دو سه دهه‌ی اخیر  انجام شده، تدوین شیوه‌نامه در مطبوعات است و بسیاری از موسسات مطبوعاتی بزرگ برای خودشان شیوه‌نامه دارند. این شیوه‌نامه‌ها به خبرنگاران و روزنامه‌نگاران کمک می‌کند که با نگاه کردن به موارد یادشده در آن، نکات ویرایشی را رعایت کنند. البته این شیوه‌نامه‌ها یک عیب بزرگ هم دارند که خبرنگار و روزنامه‌نگار را از چرایی موضوع و فکر کردن درباره‌ی نگارش واژه‌های مختلف بازمی‌دارد.

6- واژه‌ها درست به کار ببرید

گاهی اوقات غلط‌نویسی در بین خبرنگاران و روزنامه‌نگاران به‌دلیل استفاده‌ی نابه‌جا و نادرست واژه‌ها در بین خبرسازان شکل می‌گیرد و در جامعه رواج پیدا می‌کند. متاسفانه برخی به‌دلیل عدم آشنایی کامل با دستور زبان، برخی واژه‌ها را اشتباه به کار می‌برند. مثلا مسئله‌ی شکست تیم فوتبال و مسئله‌ی تامین امنیت شهر نادرست هستند و «مسئله»، در کنار چنین واژه‌هایی جای‌گاهی ندارد. یا به‌جای استفاده از واژه‌ی «سابقه»، واژه‌ی «صبغه» به کار می‌رود.