۹ نکته کاربردی درباره مصاحبه مطبوعاتی؛ اصول گفت‌وگوی جذاب در نشریات

متن کامل مقاله نشریه:

اولین مطلبی که درباره‌ی یک مصاحبه می‌توان گفت این است که مصاحبه مانند یک صحنه‌ی نمایش است. صحنه‌ای که در آن مصاحبه‌کننده نقش کارگردان-بازی‌گر و مصاحبه‌شونده نقش بازی‌گر مقابل را ایفا می‌کند. مصاحبه‌کننده در وهله‌ی اول یک کارگردان است؛ پس باید آن‌قدر به این صحنه و عناصر آن مسلط باشد که از ابتدای کار تا انتهای کار، خودش مصاحبه را کنترل و هدایت کند. وقتی مصاحبه‌کننده از عهده‌ی کارگردانی‌اش در صحنه به‌خوبی برنیاید، نتیجه این می‌شود که مصاحبه‌شونده گفت‌وگو را به‌نفع خودش به پایان می‌رساند و این برای یک مصاحبه‌کننده پایان تلخی است. پس یک مصاحبه‌کننده باید با آمادگی کامل یک مصاحبه را انجام بدهد تا به نتیجه‌ای که می‌خواهد برسد. این نتیجه هم چیزی نیست جز رسیدن به اهداف رسانه‌ی مورد نظر.

انجام یک مصاحبه‌ی خبری، گذشته از دانستن و به‌کار بستن تکنیک‌ها و مهارت‌های لازم و ضروری، نیازمند تدارک، آمادگی و دقایق و ظرایفی است که غفلت از آن‌ها می‌تواند کار مصاحبه را مشکل یا غیرممکن کند. لذا 9 نکته‌ی کاربردی در رابطه با مصاحبه را بیان می‌کنیم.

 

1- آماده باشید!

همیشه درباره‌ی موضوع و شخصی که می‌خواهید با او مصاحبه داشته باشید، مطالعه کنید. از پرسش‌هایی که دست‌یار، کتاب و یا مدارک دیگر می‌توانند به آن پاسخ‌گو باشند، بپرهیزید. هنگام تعیین زمان برای قرار مصاحبه از طرف بخواهید تا مدارک و منابع اطلاعاتی دیگری درباره‌ی موضوع مورد بحث پیشنهاد کند. مصاحبه‌شونده قدر علاقه‌ی شما را می‌داند و اغلب مدارک ارزش‌مندی را پیش از مصاحبه در اختیارتان می‌گذارد. مطمئن باشید که با ضبط صوت مشکلی پیدا نمی‌کنید. خودکار و دفترچه‌ی یادداشت هم داشته باشید.

 

2- قواعد مصاحبه را در ذهن مرور کنید

مطمئن باشید مصاحبه‌شونده از موضوع مصاحبه کاملا مطلع است. این موضوع به روند مصاحبه در جهت درست کمک می‌کند. به‌علاوه مصاحبه‌شونده باید بداند هرچه می‌گوید ضبط می‌شود. بهتر است این نکته اول مصاحبه یادآوری شود.

3- خوش‌قول و مودب باشید

بدترین تاثیری که می‌توانید روی مصاحبه‌شونده بگذارید، تاخیر در مصاحبه است. هم‌چنین مصاحبه شونده را دست‌پاچه نکنید. مهم است که رابطه‌ای نزدیک و مودبانه با مصاحبه‌شونده داشته باشید. برخی از مصاحبه‌شوندگان برای راحت صحبت کردن به چند دقیقه زمان احتیاج دارند. حتی اگر زمان کمی برای مصاحبه دارید، نباید شخص را هول کنید. اگر احساس کردید شخص مورد نظر عجله دارد، زمان‌تان را با او منطبق کنید. افراد تفاوت دارند و باید وقت بگذارید تا ارزش‌مندی منابع شما مشخص شود، مخصوصا زمانی‌که به  طرح سوال‌های تکمیلی احتیاج دارید و یا می‌خواهید از آن‌ها به‌عنوان منبع برای گزارش‌های بعدی استفاده کنید. اگر مصاحبه خوب پیش برود، ممکن است از زمان تعیین‌شده هم بیش‌تر شود. زمان زیادی را برای قرارهای مصاحبه در نظر بگیرید تا از نظر زمانی به مشکل برنخورید.

 

4- تیزبین باشید

جزئیات مکان مصاحبه را به‌دقت مشاهده کنید. اگر در خانه و یا محل کار با فردی مصاحبه می‌کنید، نگاه دقیقی به اطراف بیندازید و از آن‌چه می‌بینید یادداشت بردارید. مثلا ممکن است عکس‌های قدیمی وجود داشته باشد که یک نمای شخصی‌تر از او را نشان می‌دهد. شاید شما مصاحبه را با یک پیش‌فرض درباره‌ی او شروع و با نظر کاملا متفاوتی تمام کنید. اما این دقیقا همان چیزی است که شخص مورد نظر شما می‌خواهد. سعی کنید با دیگران صحبت کنید؛ هم‌کاران و دوستان و مطالبی که در مورد وی موجود است، تصویر روشن‌تر و برجسته‌تری از او ارائه می‌دهند.

 

5- هم گوش کنید، هم صحبت

گوش کنید اما اگر متوجه نشدید، نگران قطع کردن کلامش نباشید! مخاطبان خود را در ذهن داشته باشید! توضیح دادن مطلب برای خوانندگان، یکی از دلایلی است که شما این مصاحبه را انجام می‌دهید. اگر شخص مورد نظر از زبان و یا توضیحات نامفهوم علمی که تنها برای هم‌سنخ‌های او قابل فهم است استفاده می‌کند، مودبانه صحبتش را قطع کرده و توضیحات بیش‌تری بخواهید. هرگز از ندانستن چیزی شرمنده نباشید.

 

6- سکوت کنید!

سکوت طلاست! دیر یا زود مجبور خواهید شد از مصاحبه‌شونده پرسش‌هایی کنید که از پاسخ دادن به آن‌ها اکراه دارد. زمانی‌که شروع به طرح چنین پرسش‌های تحریک‌آمیزی کردید، پاسخ‌ها احتمالا کوتاه و بی‌فایده خواهد بود که کلماتش به‌دقت انتخاب شده‌اند. حتی شاید هیچ جوابی نگیرید. اگر چنین اتفاقی افتاد، به چشم‌های شخص مورد نظر نگاه کنید و هیچ حرفی نزنید. در اغلب موارد طرف مقابل احساس ناخوش‌آیندی می‌کند و مجددا اطلاعات را در اختیار شما خواهد گذاشت. اگر این کار موثر نبود، سوال را دوباره بپرسید. هم‌چنین می‌توانید بعدا منابع دیگری را جست‌وجو کنید که شاید پاسخ سوال شما را داشته باشند.

 

7- تماس چشمی خود را حفظ کنید

خبرنگاری که بیش‌تر زمان انجام مصاحبه را با خم شدن روی کاغذها و یا نگاه به دفترچه‌ی یادداشتش می‌گذراند، به‌اندازه‌ی یک نوار ضبط صوت مقابل صورت مصاحبه‌شونده آزاردهنده است. تا جای ممکن در حال یادداشت‌برداری، تماس چشمی‌تان را حفظ کنید. بیاموزید تا یادداشت‌ها را خلاصه‌شده بردارید، فقط گاه‌به‌گاه به پایین نگاه کنید؛ در این صورت می‌توانید روی مصاحبه تمرکز داشته باشید. این کار مصاحبه را بیش‌تر شبیه یک گفت‌وگو می‌کند و باعث می‌شود مصاحبه‌شونده راحت‌تر باشد.

 

8- برای پایان برنامه‌ریزی داشته باشید

قبل از رفتن، از مصاحبه‌شونده بپرسید که آیا حرف دیگری یا سخن پایانی هست که فراموش کرده باشد؟ شاید مصاحبه‌شونده مشتاق باشد تا مطالب مفیدی مطرح کند اما شما حتی به فکرتان نرسیده که سوال کنید. همیشه از منابع دیگر سوال کنید. شاید نزدیکان مصاحبه‌شونده اطلاعات بیش‌تری داشته و یا برای گفت‌وگو با شما راغب باشند. از شخص مورد‌ نظر بابت در اختیار گذاشتن وقتش برای صحبت با شما، تشکر کنید.

 

9- بازبینی کنید

بعد از مصاحبه فورا یادداشت‌هایتان را بازبینی کنید. تا آخر روز و یا تا آخر هفته برای بازبینی یادداشت‌هایتان صبر نکنید. تا زمانی که همه‌چیز در ذهن‌تان تازه است فورا به‌سراغ آن‌ها بروید. خلاصه‌نویسی خود را کامل کنید و مشاهدات خود را مشروح بنویسید.