زرد رنگ خوبی نیست! خطرات روزنامه‌نگاری زرد در نشریات

همیشه فضای دانشگاه پر از مجله‌ها و نشریات دانشجویی با سلیقه ها و محتوای مختلف است که کار را برای انتخاب کمی سخت می‌کند. البته خوانندگان حرفه‌ای که با مطبوعات آشنایی دارند بر حسب علاقه و عادتی مستمر نشریه یا مجله مورد علاقه خود را انتخاب می‌کنند. اما چشم خوانندگان اتفاقی یا تازه‌کار و ناوارد بیشتر اسیر نشریات رنگارنگی می‌شود که آنها را به خود می‌خواند. اگر کمی دقت به خرج دهید متوجه می‌شوید که روی جلد بسیاری از این نشریات تصاویر و طرح هایی نقش بسته که فقط دارای فرم است و محتوایی به آن صورت ندارد.

زرد بار منفی دارد!

دقیقا مطمئن نیستم که با اصطلاح ‘زرد’ برای بررسی نشریات عامه پسند یا پرطرفدار موافق باشم. بکارگیری اصطلاح زرد نشان دهنده یک نگرش بسیار منفی است. وجود چنین نگرشی مطمئنا مانعی خواهد بود برای بررسی بی طرفانه و علمی هر پدیده ای. اولین قدم در آموزش روش های تحقیق یادآوری این مطلب است که محقق باید نسبت به موضوع مورد بررسی خود از یک زاویه بی طرفانه حرکت کند. البته روش های تحقیق ‘انتقادی’ به دلایل مختلف از ابتدا با اتخاذ نگرشی انتقادی به بررسی یک پدیده اجتماعی یا فرهنگی و یا رسانه ای اقدام می‌کنند.

بی طرف باشید

اصطلاح ‘پاپولار’ popular و ‘پاپولار پرس’ popular press تنها بر پرطرفدار و پرمخاطب بودن این نوع نشریات تاکید دارد، بدون آنکه قضاوتی در باره نوع مخاطب و نوع مطالب این نشریات ارائه کرده باشد. بنابراین با آنکه شاید برای بعضی ها این اصطلاح نشان از رویکردی مثبت داشته باشد، اما این اصطلاح را  در حقیقت می‌توان اصطلاحی بی طرفانه به حساب آورد. به کارگیری همین اصطلاح باعث می‌شود تا بررسی نشریه ای که تیراژی بیش از چند هزار ندارد نیز چندان از اهمیت خاصی بر خوردار نباشد و به عنوان یک دغدغه اصلی مطرح نگردد.

از کجا آمده ای ، آمدنت بهر چه بود؟

اصطلاح زرد به دانش من برای اولین بار در آمریکا و در رابطه با نشریات ‘پنی پرس’ همچون ‘نیویورک سان’ و ‘نیویورک هرالد’ به کار رفت. دلایل رشد و گسترش روزنامه های عامه پسند در آمریکا را می‌توان چنین توضیح داد که با افزایش تصاعدی حجم اقتصاد آمریکا، مهاجرت به این سامان، در قرن 19 ابعاد گسترده تری یافت. رشد جمعیتی در آمریکا همراه بود با رشد نوعی ‘رفاه’ نسبی، حداقل در میان بخشی از این مهاجران.

 آشنایی با مخاطب

نشریات پاپولار یا پرطرفدار و یا به عبارت نه چندان دقیق ‘نشریات عامه پسند’، عمدتا برای لایه های متفاوت طبقه متوسط و اقشار پایینی جامعه مطالب خود را تنظیم می‌کنند.

آهن ربای جذب مخاطب

استراتژی های جلب مخاطب از سوی این نشریات بسیار متفاوت بوده و بستگی به بافت مخاطبان آن ها دارد. از سوی دیگر این راهکارها بستگی به روزانه یا هفتگی بودن آنها دارد. همه آنها عمدتا به زبانی ساده و همچنین ‘غیر خبری’ و ‘ملودرام’ تاکید دارند که گاه از اصطلاحات عامیانه و در  بعضی مواقع از بدو بیراه و خوش مزگی های توام با فحاشی نیز استفاده می‌کنند. در اینجا نیز راه کار ‘روزی با…’ و یا ‘بعد از ظهری با…’ مورد استفاده قرار می‌گیرد.

دچار اشتباه نشوید

 اما به نظر من این نوع نشریات و مخاطبان آنها را نباید با نشریات پاپولار که برای مخاطبان ‘پایینی’ و متوسط  چاپ می‌شود، اشتباه گرفت و نخبه گرایانه بر مخاطبان نشریات ‘عامه پسند’ و مطالب مورد علاقه آنها حمله برد. تفکیک آنها در مطالعات رسانه ای کاری بسیار مهم است. نباید از یک سو با ‘پاپولار’ پنداشتن نشریات لمپن مابانه، آب تطهیر بر سر تایکون های سود پرستی همچون ‘مرداک’ ریخت که ریشه در دلال بازی ها و روحیه تهاجمی ‘جستجوگران طلا’ در بازارهای بورس دارند. در عین حال نباید با زرد خواندن نشریات پاپولار، این نوع نشریات مردمی و مخاطبان و موضوعات مورد علاقه مخاطبانشان را یک‌سره تخطئه کرد و همچون راست نخبه گرای اخلاقی با دیده تحقیر به اقشار و طبقات متوسط و پائینی جامعه و سلایق آنان نگاه کرد.

نشریات زرد دانشجویی و دانشگاه

 نشریات دانشجویی دردانشگاه چند هدف و غایت را برای خود ترسیم کرده ست. تقویت و تحکیم بنیان های فکری و اندیشه ای گفتمان نشریه و صاحبان نشریه و از طرفی تبیین و ترویج این گفتمان در فضای دانشگاهی دو کارویژه ی نشریات دانشجویی محسوب می شوند.حال ممکن است که زمینه محتوایی نشریات تولید شده شامل جنبه های گوناگونی چون علمی،فرهنگی اجتماعی،سیاسی و … باشد.

زردنویسی و نوشتن بی هدف یا حتی با هدف های سطحی و به دور از گفتمان مشخص و تولید نشریه با مطالب بدون فایده که صرفا به دنبال جذب مخاطب و دیده شدن است،می تواند صدمات بزرگ و البته زیادی را به فضای فکر و اندیشه در دانشگاه و دانشجویان بزند.

مدیران مسئول و سردبیران نشریات دانشجویی باید دقت و همت کنند تا خط فکری نشریه خود را مشخص،مطالب مندرج در نشریه را برخوردار از منابع و مستندات متقن علمی،اندیشه ای،مخاطبین خود را اقناع و راضی از سطح مطالب و در نهایت دانشگاه و دانشجو را از نظر فضای فرهنگی متعالی تر کنند.