تعریف گزارش و ارکان آن؛ گزارش روی مرز خبر و داستان

گزارش روی مرز خبر و داستان

گزارش، ادامه خبر است؛ خبری تکمیلی است که جزئیات بیشتری ارائه می‌دهد و با نثری روان، جذاب و در عین حال کوتاه‌نویسی‌شده، تنظیم می‌شود یا روایتی است که ابعاد یک حادثه، رویداد، موضوع یا ماجرا را در مرز بین خبر و داستان، دنبال می‌کند، اما به شکل کپسولی عرضه می‌شود. گزارشگر باید در انجام وظایف خود تمام تلاشش را بکند تا روایت درست و کامل از یک ماجرا یا پدیده تهیه و منتقل شود.با این مقدمه به سراغ بررسی گزارش و ویژگی ها و ارکان آن رفته ایم.

تعاریف مختلف گزارش

·        در حوزه رسانه، تعاریف مختلفی از گزارش وجود دارد و به عباراتی چون «گزارش، هنر بیان غیرمستقیم واقعیت‌هاست»، یا «گزارش، بیان توصیفی، تشریحی و تصویری یک رویداد یا واقعه یا موضوع اجتماعی است» و یا تعریف مفصل تر آن «گزارش، تلفیق خبر همراه با بازسازی هنرمندانه صحنه‌ها، موضوعات، حوادث و واقعیت‌های مهم زندگی اجتماعی است» بر می‌خوریم.

·        گزارش، تکنیک و فن انتقال پیام به مخاطب از یک واقعه یا رویداد که در آن عناصری از خبر، تحلیل و توصیف و مصاحبه باشد و مسائل را با هدف استنتاج و کسب حقایق و ارائه راه حل بررسی می‌کند

·        گزارش، یک تکنیک نویسندگی است که روی مرز خبر و داستان حرکت می‌کند. کمی لغزش به سمت نوشتار خبری، مطلب را به سمت خبر سوق می‌دهد و کمی بیش از حد پرداختن به حواشی و عناصر دست دوم و سوم، گزارش را به سمت داستان منحرف می‌کند.می توان گزارش را نوعی “خبرداستان” هم تعبیر کرد که در آن عناصر خبر رسانه‌ای با عناصر و پیوست‌های داستانی گره می‌خورند.

·        اما اگر یک تعریف از گزارش متناسب با شرایط حاضر شبکه‌های اجتماعی ارائه دهیم، می‌گوییم گزارش ادامه خبر است؛ خبری تکمیلی است که جزئیات بیشتری ارائه می‌دهد و با نثری روان، جذاب و در عین حال کوتاه‌نویسی‌شده، تنظیم می‌شود یا روایتی است که ابعاد یک حادثه، رویداد، موضوع یا ماجرا را در مرز بین خبر و داستان، دنبال می‌کند اما به شکل کپسولی عرضه می‌شود.

همه گزارشگریم!

هر فرد هم به‌طور مجرد یک گزارشگر تلقی می‌شود؛ مگر نه این‌که وقتی وارد خانه می‌شوید، اهل خانه از شما گزارش می‌خواهند؟ یا این‌که وقتی کسی از ما درباره اتفاق یا ماجرایی سوال می‌کند، با آب و تاب تمام ماوقع را تعریف می‌کنیم و بدون این‌که متوجه باشیم گزارش رویداد را می‌دهیم؟ اما تفاوت آدم‌های عادی در گزارش‌دهی با خبرنگاران چیست؟ در یک کلام می توان گفت گزارشگری یعنی “قصه‌گویی و روایت به زبان رسانه که به شکل‌های مکتوب، تصویری و شفاهی عرضه می‌شود”.

ارکان گزارش

خبرنگار خودش سوژه پیدا می‌کند

یک خبرنگار، باید ذهنی پویا و دائما پرسشگر داشته باشد. آدم‌های عادی هم هر روزه، شاهد همان رویدادها و موضوعاتی هستند که خبرنگاران می‌بینند اما این ذهن پرسشگر خبرنگار است که به غیر از سوژه‌های پیدا، بسیاری از موضوعات عادی و پنهان را هم تبدیل به سوژه می‌کند.

در این خصوص برخی اوقات، موضوع بر اساس یک رویداد یا حادثه، برای گزارش مطرح می‌شود، برخی مواقع، سوژه در چارچوب سیاست‌های خبری سازمان، به شکل ابلاغی در دستور کار قرار می‌گیرد و گاهی نیز اطرافیان و یا آدم‌های کوچه و بازار سوژه را می‌دهند و خبرنگار دریافت می‌کند، اما در بسیاری از مواقع خود خبرنگار و گزارشگر باید دنبال طرح مسئله برود؛ به‌ ویژه آنجا که اهمیت و اضطرار و ضرروت‌های مسئله را کسی حس نمی‌کند یا اگر احساس می شود، برای جامعه اولویت اصلی نیست. از حوزه ی بلایا و پدیده های طبیعی گرفته تا مسائل اجتماعی و حوزه‌های اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و….

 شأن نزول گزارش باید مشخص باشد

گزارش، بر خلاف خبر که از یک رویداد و حادثه سرچشمه می‌گیرد و صرفاً از ارزش‌های خبری اعتبار می‌گیرد؛ نیازمند آن است که شأن نزول یا دلیل پرداختن به موضوع و علت تمرکز بر روی سوژه برای مخاطب روشن شود.در گزارش‌های تاریخی، نیاز به یک مناسبت یا اتفاقی خاص وجود دارد. در گزارش‌های اجتماعی هم همین‌طور است و در موضوعات مختلف مانند مواد مخدر، امنیت، آسیب‌های اجتماعی و… باید دلیل پرداختن به سوژه مشخص باشد.البته برخی از رسانه‌ها هستند که با طرح مسائلی خارج از اولویت‌ها، ممکن است دنبال جریان‌سازی با هدف انحراف افکار عمومی از اولویت‌های اصلی باشند.

جامعه هدف گزارش را گزارشگر تعیین می‌کند

جامعه هدف یک گزارش می‌تواند محلی، صنفی، استانی، ملی، منطقه‌ای و بین المللی باشد. خبرنگار، در گزارش‌های رسانه‌ای، جامعه هدف خود را می‌تواند با میزان کار و زمانی که برای گزارش می‌گذارد و نیز عمق مطالعات و تحقیقات خود تعیین کند.

گزارش‌های خبری، عمدتاً در قالب مکمل یک خبر و در اندازه‌های آن تهیه می‌شوند. گزارش‌هایی که با نگاه سطحی و با فوریت، تنظیم و ارائه می‌شوند؛ عموما نمی‌توانند جامعه هدفی بالاتر از سطح محلی برای خود تعیین کنند. با این همه اما هنر گزارشگر این است که با جستجوی عمیق و نگاه از زوایای مختلف، به‌گونه‌ای سوژه را بپروراند که ابعاد ملی و حتی بین‌المللی بگیرد.

گزارش را بشناسیم

گزارش، روایتی است با نثر روان از یک رویداد با جزئیات بیش‌تر نسبت به خبر. گزارش، سه رکن دارد که مهم‌ترین رکن آن، سوژه است. برای رسیدن به سوژه، چهار مسیر وجود دارد: اول رویداد روز که در جامعه مطرح شده دوم مورد ابلاغی سازمان خبری سوم مردم و جامعه اطراف و چهارم مسئله‌یابی خبرنگار. رکن دوم، علت پرداختن به سوژه است که باید برای مخاطب روشن باشد و بدون بهانه خاص نباید گزارش تهیه و منتشر شود. رکن سوم، جامعه هدف گزارش است که بر اساس سوژه و عمق محتوای گزارش در چند سطح از محلی تا بین‌المللی است.